GURASO-ESKOLA           9. SAIOA

GAIA: DROGAMENPEKOTASUNEN OINARRIZKO KONTZEPTUAK. DROGA-MOTAK ETA ONDORIOAK.

HELBURUAK:

• Drogei buruzko oinarrizko ezagutza orokorrak ematea.

• Gurasoak drogei buruz dituzten mitoez eta drogen aurrean agertutako jarrerez jabearaztea.

METODOLOGIA:

1. Drogakiniela banatzea (I. Eranskina) bakarka bete dezaten.

(Denbora: 15´).

2. 4 pertsonako taldeetan drogakiniela komun bat egiteko adostasuna lortzea.

3. Guztien artean atzeraelikadura (feedback) bat egitea okerreko erantzunak kontrastatzeko eta azalpen teorikoa egiteko eta bakoitzak duen jarreraz jabetzeko euskarri eta gida gisa erabiltzeko.

• ¡ Ordago ! El desafío de vivir sin drogas. EDEX Kolektiboa, FAD eta Eusko Jaurlaritza. 1996.

• Drogas. Guía ilustrada para agentes de policía. David Stockley. EDEX Kolektiboa.

• Euskadi y drogas 1998, Eusko Jaurlaritza.

• La prevención de las drogodependencias en el mundo Laboral. Eusko Jaurlaritza, Osalan, Etorkintza. 1996.

DROGAMENPEKOTASUNEN OINARRIZKO PRINTZIPIOAK. DROGA-MOTAK ETA ONDORIOAK.

Drogen erabilera gizakia bera bezain aspaldikoa da. Antzinako kulturetan xamanek eta belagileek sendatzeko eta iniziazio-erritoak egiteko erabiltzen zituzten (kontzientziaren alterazioak eta hipnosi-egoerak eraginez). Gaur egun, gaixotasun-mota batzuk sendatzeko eta egoera jakin batzuk aldatzeko substantziak bilatzen jarraitzen dugu (neuroleptikoak, herabetasunaren kontrako antidepresiboak, sexu-ahalmenaren indartzaileak eta abar). Aldous Huxley-k zioenez, "gure bakartasun indibiduala bospasei ordutan desagerraraziko lukeen, besteekin maitasun handiz adiskidetuko gintuzkeen edo bizitza gauza ezin ederrago edo transzendente bihurtuko ligukeen zerbait arnastu edo irentsi ahal izango bagenu eta, horrez gain, droga hori hartuta hurrengo goizean burua argi eta gorputza onik esnatuko bagina, lurra paradisua izango litzateke".

Zenbaitetan, substantzia bat droga, pozoi edo sendagaitzat hartzea testuinguru historikoaren edo interes politiko eta ekonomikoen araberakoa izaten da. Hortxe ditugu, adibidez, kokaina produktu esportagarri gisa Latinoamerikan, ingelesen kolonialismoak eragindako opioaren gerra Txinan edo alkoholaren "lege lehorra" Estatu Batuetan.

Espainiako estatuan drogaren kontsumoa oso txikia izan zen 70eko hamarkadaren amaierarte (cannabisa hippiek eta kokaina intelektual batzuek kontsumitzen zuten). 80ko hamarkadan heroinaren kontsumoak gora egin zuen nabarmen eta delinkuentziaren, marjinazioaren eta kontsumoaren arteko erlazioak alarma sozial handia sortu zuen.

1981ean HIES gaixotasunaren lehen kasua agertu zen. Gaixotasun hau odolaren kontaktuarekin kutsa daiteke eta azkar zabaltzen da droga benabarnetik hartzen duten drogazaleen artean. Testuinguru honetan, heroina droga madarikatu bihurtu zen eta yonkia, heroina-kontsumitzailea alegia, baztertuta geratu zen.

Kokainak eta diseinuko drogek 90eko hamarkadan izan dute zabaltzeko giro egokia. Musika-mota eta bizimodu bati lotuta ageri dira eta aurkezpen aseptikoagoa dute (pastillak edo kapsulak).

Gaur egun, nerabeek kontsumitzen duten legez kontrako lehen droga cannabisa da eta, bigarrena, pastillak. Hala ere, gehien kontsumitzen dituzten drogak alkohola eta tabakoa dira, biak legezkoak.

1.1.2. OINARRIZKO KONTZEPTUAK

1.1.2.1.* DROGA

1.1.2.2.* DROGAZALETASUNA EDO DROGAMENPEKOTASUNA

1.1.2.3.* MENPEKOTASUNA

1.1.2.3.1. Fisikoa

1.1.2.3.2. Psikikoa

1.1.2.3.3. Psikosoziala edo harreman-menpekotasuna

1.1.2.4.* TOLERANTZIA

1.1.2.5.* TOLERANTZIA GURUTZATUA

1.1.2.6.* ERABILERA/GEHIEGIZKO ERABILERA

1.1.2. OINARRIZKO KONTZEPTUAK (gardenkia)

1.1.2.1. DROGA (gardenkia)

DROGAREN DEFINIZIOA

Drogaren ondorio iraunkorrek edo berehalakoek eragindako egoera psikikoaren aldaketak produktua berriz ere kontsumitzera bultzatzen du.

1.1.2.2. DROGAZALETASUNA EDO DROGAMENPEKOTASUNA

Droga baten eta organismo bizi baten elkarreraginak eragindako egoera fisiko eta kimikoa da. Toxikapen-egoera bat da, aldizkakoa edo kronikoa, edozein drogaren kontsumo errepikatuaren ondorioz subjektuan eta gizartean eragina duena.

Bere ezaugarrien artean portaeraren aldaketak edo droga hartzeko grina eutsiezina (sintoma berak lortzeko zein depribazio-sintomak hobetzeko) aipa daitezke. Halaber, ondoko baldintzak betetzen dira:

• Nola edo hala kontsumitzen jarraitzeko beharra izatea.

• Ondorio berberak lortzeko dosia handitzeko joera izatea.

• Ondorioek ekarritako menpekotasun psikiko eta fisikoa izatea.

1.1.2.3. MENPEKOTASUNA

Menpekotasuna pertsona batek drogarekin duen atxikimendua da eta drogak kontsumo jarraituaren bitartez eragiten dituen ondorio farmakologikoen ondorioz sortzen da. Menpekotasuna psikikoa, fisikoa eta/edo giroari edo harremanei lotua izan daiteke.

Menpekotasun psikikoa, pertsona batek bere jarduera gehienak substantziaren kontsumoari lotuta egiteko atxikimendu psikologikoa duenean agertzen da. Drogak plazer-sentimendua eragiten dio eta, sentimendu hori grinaz bilatzen duenez gero, modu erregular edo jarrai batean kontsumitzen du.

Menpekotasun fisikoa berriz, substantziaren eta pertsonaren artean egokitzapen bat gertatzen denean sortzen da eta, horrela, substantzia hartu ezean abstinentzia-sindromea jasaten da. Sindrome honek ezaugarri eta intentsitate desberdinak izan ditzake. Adibidez, alkoholaren abstinentzia-sindromeak pertsona baten bizitza arriskuan jar dezake eta kafearena edo tabakoarena askoz ere arinagoak dira.

Giro- edo harreman-menpekotasuna edo menpekotasun psikosoziala, kontsumoaren testuinguruarekin eta kontsumoaren inguruan ezarritako gizarte-harremanekin sortzen dena da.

Menpekotasun baten agerpenean hiru faktore hartu behar dira kontuan:

1. Ezaugarri indibidualak eta aurrekari pertsonalak.

2. Pertsonaren giro soziokulturala.

3. Substantziaren ezaugarri farmakozinetikoak eta farmakodinamikoak kantitatearen, maiztasunaren eta hartzeko bidearen arabera.

1.1.2.4. TOLERANTZIA

Droga batekiko egokitzapen biologikoa gertatzen denean agertzen den fenomenoa da. Izan ere, substantzia zehatz baten kantitateari erantzuteko sortzen den ondorioa gero eta txikiagoa izaten da eta, beraz, ondorio berbera lortzeko dosia handitu beharra dago. Hau da, gehiago sentitzeko gehiago kontsumitu behar da.

1.1.2.5. TOLERANTZIA GURUTZATUA

Tolerantzia gurutzatua substantzia baten ondorioekiko egokitzapen-egoera da, ez ordea hartu izanagatik, tolerantzia beste substantzia batekikoa delako baizik. Halaxe gertatzen da alkoholarekin eta barbiturikoekin edota lasaigarriekin.

1.1 2.6. DROGEN KONTSUMOA.

Kontsumoari lotutako bi kontzeptu bereizi behar dira: erabilera eta gehiegizko erabilera.

Drogen erabilera: Drogak jarraitasunik gabe eta hainbat arrazoirengatik (jakinmina, taldea, moda edo publizitatea) kontsumitzen direnean, erabilera esperimentala da. Kontsumo iragankorra da.

Aldizkako erabilera berriz, arrazoi sozialengatik, oso noizbehinka eta une berezietan kontsumitzen denean agertzen dena da. Garrantzitsuagoa izaten da kontsumoaren helburua eta modua maiztasuna baino (jaiak, parrandak eta ospakizunak).

Ohiko erabilera, aurreko formetatik abiatuta maiztasunak gora egiten duenean eta abstinentzialdia gero eta txikiagoa denean agertzen da. Pertsonak kontsumitzeko modua, jarrera eta itxura fisikoa aldatzen ditu.

Drogen gehiegizko erabilera berriz, maiztasun handiko kontsumoa da, egunerokoa edo astero hainbat alditakoa. Erabilera intentsiboa eta oldarkorra izan daiteke eta orduan hasten da agertzen menpekotasuna.

1.2.1. SAILKAPENA (gardentasuna)

Sailkapen desberdinak daude ondoko alderdien arabera:

1.2.1.1. Arriskugarritasunaren arabera: arriskutsuak maila batean edo bestean.

1.2.1.2. Gizarte-onarpenaren arabera: instituzionalizatuak edo instituzionalizatu gabeak.

1.2.1.3. Intentsitatearen arabera:

- estimulatzaileak:

handiak: koka

txikiak: tea

- gogorrak eta bigunak

1.2.1.4. Nerbio Sistema Zentralean dituen ondorioen arabera; droga bakoitzaren berariazko ondorioetan oinarritua.

• Depresoreak: anestesiko, aringarri edo lasaigarri deitzen zaie, sentsazio mingarri, fisiko, sentimental edo psikologikoak murriztu edo desagerrarazten baitituzte. Talde honen barruan alkohola, opiazeoak, psikofarmakoak eta lasaigarriak daude.

• Estimulatzaileak: nekearen, logalearen edo gosearen sentsazioak desagerrarazten dituzte (gorputza lehen bezain nekatuta edo gosetuta egonik ere). Talde honetan kafea, teina, nikotina, anfetaminak eta kokaina eta bere deribatuak barne hartzen dira.

• Aztoratzaileak: (haluzinogenoak): garunean sentsazio arraroak eragiten dituzte (benetakoak diruditen ametsak eta haluzinazioak). Pertsona errealitatetik atera eta beste batean sartzen dute. Hemen LSD, mezkala, peiotea eta amanita muscaria sartzen dira, besteak beste.

Duela gutxi arte, cannabisa substantzia haluzinogenotzat hartu izan da baina gaur egun lasaigarritzat hartzen da. Legez kanpoko drogarik kontsumituena da.

1.1.2. ONDORIOAK ETA ARRISKUAK

• Ondorio orokorrak.

• Toxikapen akutuko ondorioak.

• Epe luzerako ondorioak.

* ARRISKUAK

• Besteak beste, aldi labur batean droga-kantitate handia kontsumitzeak ekarritako gaindosi batek sortzen dituenak aipatuko ditugu (alkoholak eragindako koma etilikoa adibidez).

• Egoera berezi batzuetan hartzea: adibidez, gidariek, haurdun dauden emakumeek edo garatzen ari diren nerabeek alkohola hartzea. Ondorio larriagoak eragiten ditu, hala nola istripuak, fetuan kalteak eta abar.

• Bi edo droga gehiago nahastea (lasaigarriak eta alkohola nahasiz gero ekintzak indartu egiten dira).

• Zenbaitetan gertatzen da erabileraren onura arriskua baino handiagoa izan arren ez dela erabiltzen. Adibidez, morfina minbizia duten gaixoekin ez erabiltzea menpekotasuna sortzen duen substantzia delako.

JEIKI Fundazioko (Araba) prebentzio-taldeak landutako materiala.

OINARRIZKO KONTZEPTUAK

• DROGA

• ERABILERA/GEHIEGIZKO ERABILERA

DROGAREN DEFINIZIOA

DROGA BAKOITZAREN BERARIAZKO ONDORIOEN ARABERAKO SAILKAPENA

aurreko - hurrengo

azal - hirusta - sarrera - helburuak - saioak

metodologia - egileak - eranskin - e-mail