GURASO-ESKOLA 8. SAIOA
HELBURUAK:
Estresa eta distresa zer diren ondo jakitea.
Egoera horietan eragin handia duten pentsamenduen ondorioetan eta alternatibetan pentsatzea.
Guztien artean, seme-alabekiko harremanetan nolako eragina duten ikustea.
Ellis-en ideia irrazionalen ale bana ematen zaie bakarka bete dezaten.
3 pertsonako taldeak osatuko dituzte eta talde bakoitzak gutxienez 2 ideia adostuko ditu eta adostasuna –ala ezadostasuna– eta arrazoiak adieraziko ditu (zenbat eta pertsona-kopuru handiagoa hainbat eta ideia gutxiago).
Taldeko atzeraelikadura (feedback) egiteko, aurkitutako ondorioak eta alternatibak jasoko dituzte. I. Eranskina erabiliko da.
"Estres" eta "distres" kontzeptuei buruzko azalpen laburra egingo da. Egoera hauek autoestimuan duten eragina adieraziko da.
(Denbora : 15’)
(Denbora : 15’)
(Denbora : 45’)
(Denbora : 15’)
"Mente sana, cuerpo sano" – Raminot, Alvarez – Ed. C. S. S.
"Educación para la salud en la escuela" – Argit.: Eusko Jaurlaritza
OSASUN MENTALA: ESTRESA, DISTRESA
Osasun mentala oso kontzeptu erlatiboa da, kultura batetik bestera desberdintasun handiak izan ditzakeena. Oraingoan oreka-egoerak, hots, itzulgarriak aztertuko ditugu; besteen arabera, denok dugu alde osasuntsu bat eta hain osasuntsua ez den beste bat.
Widwer-ek adimenez osasuntsuak direnen ezaugarri bereizgarriak ematen ditu:
Oinarrizko beharrak egokiro betetzeko gaitasunak eta trebetasunak garatu ahal izatea.
Erantzukizun indibidualak eta partekatuak onartzeko gaitasuna izatea.
Lagunartean maitasuna eman eta jasotzeko gaitasuna izatea.
Norberaren portaerei buruzko autokritika erreflexiboa egitea eta portaera horiek onartzeko edo beharrezkoa denean aldatzeko gaitasuna izatea.
Ezaugarri hauek komunak dira helduengan eta haurrengan baina intentsitatea desberdina da.
Pentsamendu positiboen garrantzia, nahi dena lortzeko (itxaropenarekin baina herstura edo antsietaterik gabe) adimenaren eta gorputzaren parte-hartze integralean datza. Ez dago gauza magiko batean pentsatu beharrik.
Gaur egun adierazten denez, erlazio bat dago nerbio-sistemaren, hormona-sistemaren eta inmunologia-sistemaren artean. Adibidez, estres akutuko egoera batean sistema horiek ahuldu egiten dira eta minbizia duen pertsona baten kasuan berriz, hartzen duen jarrera pertsonalaren arabera eboluzioa desberdina izan daiteke; jarrera itxaropentsu batekin egoerak hobera egin dezake eta jarrera katastrofista batekin aldiz, txarrera.
Estresa inguruneko exijentzia bati aurre egiteko pentsamenduak, emozioak eta gorputz-erreakzioak egokiro elkartzen dituen erreakzioa da.
Distresak berriz, angustia-emozioak sortzen ditu, neurriz gaineko asaldura fisiologikoa eragiten du eta ondorio negatiboak ekar ditzake.
Egoera problematikoa
Nerabezaroan estres-egoera batzuk antsietatearekin batera ager daitezke eta nerabeak modu agresibo, apatiko edo pasiboago batean joka dezake. Egoera hauek garapen-prozesuaren desorekak izan daitezke eta pixkanaka desagertzen dira. Batzuk –"identitate-krisia" adibidez– arrunt samarrak dira. Egoera hauek eragin handia dute familian, eta alderantziz. Izan ere, gurasoen eta beste senide batzuen problematikek eragin handia dute nortasuna garatzen ari diren nerabeengan.
Giza nortasuna hiru elementuk osatzen dute:
- pentsamenduek
- sentimenduek
- portaerek
Portaera bat ulertzeko edo elementu horietako edozein aldatzeko garaian hiruak hartu behar dira kontuan. Sentimendu positiboagoak esperimentatzeko ("hobeto sentitzeko") beharrezkoa da errealitateari egokituta pentsatzea eta kalte egiten duten ideia irrazionalak (ariketakoak bezalakoak) baztertzea.
Hori guztia ez da lehen aldian lortzen, baliteke hainbat saio egin behar izatea. Nolanahi ere, kalte egiten duenaren kontra jarduteak norberaren garapen pertsonala lortzea ahalbidetzen du.
I. ERANSKINA: Ellis-en ideia irrazionalak. Bete beharreko fitxa.
1. IDEIA IRRAZIONALA
| "Zoriontsu izateko beharrezkoa da mundu guztiarentzat gogoko izatea" | Ados |
Neutral |
Ez ados |
| - Besteen estimuari eustearren, nahiago dut besteei arrazoia eman eta nire eskubideetan amore eman. | |||
| - Min ematen didate kritikek, estimatzen dudan norbaitek egindakoek batez ere. | |||
| - Beharrezkoa zait denen gogoko izatea eta ezin dut jasan jendea nirekin axolagabe agertzea. | |||
| - Lotsa handia ematen dit jendaurrean huts egiteak. | |||
| - Norbait nirekin gustura ez dagoela uste dudanean oso deseroso sentitzen naiz besteak berriz ere begikotasuna azaldu arte. |
| "Balio handikoak garela sentitu nahi badugu denetik ulertu behar dugu eta edonon erantzuteko gai garela erakutsi behar dugu beti". | Ados |
Neutral |
Ez ados |
| - Askotan errudun sentitzen naiz nire errendimendu txikia dela eta. | |||
| - Mindu egiten nau nire ezagun gehienek egiten dituzten gauzak egiten ez jakiteak edo egungo gaietan egunean ez egoteak. | |||
| - Errudun sentitzen naiz nire hutsegiteak direla eta. | |||
| - Jendeak menperatzen ez dituen gaiez hitz egitean nire inguruko denak liluratzea atsegin dut. | |||
| - Gaur egun, gairen batean espezializatuta ez dagoenak ez du ezertarako balio. |
| "Pertsona batzuk gaiztoak eta doilorrak dira eta zigorra eta gizartearen gaitzespena merezi dute" | Ados |
Neutral |
Ez ados |
| - Egintza intsolidario txikiek (hala nola aparkatzeko arau-hausteek eta bestelako "bihurrikeriek") sutan jartzen naute eta egiten dituenari isuna jartzea gustatuko litzaidake. | |||
| - Sarritan beste garai batean egin zizkidaten "gaiztakeriak" gogoratzen ditut eta mendeku hartzeko gogoa sortzen zait. | |||
| - Nire ustez politikariak ez dira zintzoak eta beren mesederako besterik ez dute lan egiten. | |||
| - Pertsona batzuk, itxura bakarrik ikusita, gaizkiletzat hartzeko modukoak dira. | |||
| - "Arraroak" edo desberdinak diren guztiek gauza txarren bat gordetzen dute. |
| "Izugarria da gauzak nahi bezala ez joatea" | Ados |
Neutral |
Ez ados |
| - Neure onetik ateratzen naiz gauzak motel doazenean eta amaierarik ikusten ez zaienean. | |||
| - Haserretu egiten naiz lan bat gaizki atera eta berriz egin behar dudanean. | |||
| - Ez dut onartzen agindutako lanetan hitzartutako epeak ez betetzea. | |||
| - Zeregin bat oso zail egiten zaidanean, askotan utzi egiten dut edo neure onetik ateratzen naiz. | |||
| - Gogaitu egiten nau azken orduan planak aldatu behar izateak. |
| "Zorigaitzak norberaz kanpoko kausek eragiten dituzte eta saihestezinak dira, dena idatzita baitago" | Ados |
Neutral |
Ez ados |
| - Gauzak ongi doazkidanean kezkatu egiten naiz, bai baitakit laster zorigaitzen bat gertatuko zaidala. | |||
| - Norbaitek ezkontzeko erabakia hartzen duenean ez daki zer moduzkoa izango den senar-emazte arteko bizitza. | |||
| - Bihotzekoa edo minbizia bezalako nahaste edo gaixotasun batzuk adin jakin batean agertzen dira, eramandako bizimodua edozein izanik ere. | |||
| - Bakoitzak nortasun jakin bat du eta ez du ezer egiterik aldatzeko. | |||
| - Gure heriotzaren eguna eta modua aldez aurretik finkatuta daude eta aurreikusita dagoen bezala gertatuko da ezinbestez. |
| "Iraganean gertatutakoak betiko markatzen gaitu eta, gainera, gure egungo eta etorkizuneko jarrera definitzen duen elementu nagusia da" | Ados |
Neutral |
Ez ados |
| - Ezin dut nigan konfiantzarik eduki; izan ere, iraganean hutsegiteak izan ditut eta ondotxo dakit orain ere izango ditudala. | |||
| - "Otarre bat egin duenak mila egin ditzake". Iraganean behin gaizki jokatu duenak gero ere berdin jarraituko duela esan nahi du eta balio handiko esaera da. | |||
| - Nire gurasoek beste modu batean hezi izan banindute, ez nituzke orain ditudan arazoak izango. | |||
| - Pertsona bat, ahaleginik handiena eginda ere, ezin da aldatu, bere iraganeko historia zama handia baita beretzat. | |||
| - Nortasuna eta izaera haurtzaroan eratzen dira eta, ondoren, pertsona bat den bezalakoa da ezinbestez. |
| "Besteen aztoramenak gureak balira bezala bizi behar ditugu eta aztoramen horiekin oso kezkatuta egon behar dugu" | Ados |
Neutral |
Ez ados |
| - Nire seme edo alaba bat drogazalea izango balitz, seguraski erru osoa nirea izango litzateke behar bezala hezten ez jakiteagatik. | |||
| - Laguntza eskatzen didatenean ezin dut inola ere ukatu, nahaste handia sortzen badit ere. | |||
| - Besteen oinazearen aurrean hunkitzen ez denak eta sufritzen ez duenak ez du ez bihotzik, ez giza sentimendurik. | |||
| - Besteen oinazea geure oinazetzat hartu behar dugu. | |||
| - Askotan, jakin gabe, besteen arazoen arrazoia gu geu gara. |
| "Arazo bakoitzerako irtenbide bakarra –onena– dago. Beste edozein modutan jardutea kaltegarria izango litzateke" | Ados |
Neutral |
Ez ados |
| - Antsietate handia sentitzen dut erabaki bat hartu behar dudanean. | |||
| - Nire hizkeran "Onena zera da…" edo "Zer izango da hobeto?" bezalako espresioak erabiltzen ditut. | |||
| - Erosketa bat egin ondoren, produktuak beste denda batzuetan dituen prezioak begiratzen jarraitzen dut erosketa ona egin dudan ala ez egiaztatzeko | |||
| - Pertsona batek zerbaitetan huts egiten duenean nekez konpondu ahal izango du egindakoa. | |||
| - Arazo bat konpontzeko edo erabaki bat hartzeko garaian, lehentasun pertsonalak alde batera utzi eta auziaren alderdi objektiboa soilik baloratu behar da. |
1- "Zoriontsu izateko beharrezkoa da mundu guztiarentzat gogoko izatea"
Ondorioak: bizitza hipotekatzen da, norberaren sentimenduen eta ongizatearen kontrola besteen esku uzten baita.
Alternatiba: atsegina izango litzateke baina ezinezkoa da; onena nor bere buruarekin leial izatea da
2- "Balio handikoak garela sentitu nahi badugu denetik ulertu behar dugu eta edonon erantzuteko gai garela erakutsi behar dugu beti."
Ondorioak: gutxiagotasun-sentimendua, harrotasunez konpentsatzen dena.
Alternatiba: gizaki mugatua baina balio handikoa naiz.
3- "Pertsona batzuk gaiztoak eta doilorrak dira eta zigorra eta gizartearen gaitzespena merezi dute"
Ondorioak: gogoko ez ditudanek besteen gorrotoa ere merezi dute.
Alternatiba: batzuetan huts egiten dut erabaki bat hartzean baina hurrengo aldian beste bat hartzen saiatzen naiz.
4- "Izugarria da gauzak nahi bezala ez joatea"
Ondorioak: frustrazio-sentimendua funtsik gabeko ameskerien ondorioz.
Alternatiba: errealitateko zein alderdi alda ditzakedan ikustea edo egoera lasaitasunez onartzea, ahal dudanaz gozatuz eta oinazea edo ondoeza minimizatuz
5- "Zorigaitzak norberaz kanpoko kausek eragiten dituzte eta saihestezinak dira, dena idatzita baitago"
Ondorioak: esaera fatalistak dira, pertsona bat porrotera eramaten dutenak.
Alternatiba: ideiak kontrola ditzakegu gogo-aldarteak kontrolatzeko eta angustia- eta haserre-egoerak saihesteko (intentsitatea erregulatuz).
6- "Zoritxarren bat gertatzeko posibilitaterik txikiena ere baldin badago, beti kezkatuta eta gertatzen denerako prest egon behar dugu."
Ondorioak: oraingo pozez eta plazerrez gozatzea eragozten duen pentsamendu paralizatzailea izatea, beti saminduta egotea.
Alternatiba: zuhurra izatea eta konponbidea aldez aurretik ematea gertaera jakin batzuen ondorio txarrak saihesteko edo arintzeko
7- "Hobe da ihes antzean ibiltzea norberaren erantzukizunei aurre egitea baino"
Ondorioak: porrotari diodan beldurragatik ez dut inbertitzen, ez dut ikasten, ez dut arriskatzen.
Alternatiba: bizitzaren erronkak onartzeko, nire akatsak neure gain hartzeko eta arrakasta jasotzeko adorea badut.
8- "Denok behar dugu konfiantza osoa emango digun pertsona indartsuago baten euskarria"
Ondorioak: erantzukizuna bestearen esku uzten da eta pixkanaka borondatea galtzen da.
Alternatiba: huts egin dezakedan gizakia naiz eta beste iritzi batzuk bila ditzaket nire irizpide pertsonala oso fidagarria ez denean, baina erabakitzen dudanaren erantzukizuna neure gain hartuko dut.
9- "Iraganean gertatutakoak betiko markatzen gaitu eta, gainera, gure egungo eta etorkizuneko jarrera definitzen duen elementu nagusia da."
Ondorioak: seme-alabei edozein
trauma-esperientzia saihestu nahi dieten gurasoak 
neurriz gaineko babesa, seme-alabek ez dute bizitzaren frustrazioak jasaten
ikasten.
Alternatiba: orain lan eginez etorkizuna presta dezaket.
10- "Besteen aztoramenak gureak balira bezala bizi behar ditugu eta aztoramen horiekin oso kezkatuta egon behar dugu."
Ondorioak: angustia eta behea jotzea; errukia bilatzea.
Alternatiba: besteari laguntzeko ahalik eta eraginkorrena izatea.
11- "Arazo bakoitzerako irtenbide bakarra –onena– dago. Beste edozein modutan jardutea kaltegarria izango litzateke."
Ondorioak:
- seme-alabentzat metodorik onena,
- zerbait esateko unerik egokiena,
- pertsona batekiko tratu hobezina bilatzea
- eta ez aurkitzea
Alternatiba: irtenbide hobezina bilatu ordez, arazo bakoitzari hainbat aukera ematea; aldeko eta kontrako ondorioak aztertu eta abantailatsuena aukeratzea.
azal - hirusta - sarrera - helburuak - saioak
metodologia - egileak - eranskin - e-mail