GURASO-ESKOLA           3. SAIOA

• Adoleszentzia etapa berezi bezala definitzea.

• Etapa bakoitza dagokion prozesuari loturik azaltzea

• Gurasoak aldaketa fisikoek eta garapen psikosexualak euren seme-alabengan sortzen dituzten ondorioez jabetzea.

1.- Azalpena, ordena honi jarraituz egin:

- Etapa berezia.

- Adoleszentziaren aldiak.

- Kultur ezaugarriak.

- Aldaketa fisikoak.

- Garapen psikosexuala.

- Garapen intelektuala.

(Denbora: 45´)

2.- Talde-lana:

Ondoko galdera hauekin:

A) Zuzen al legoke Seme-alabak familiaren edo gizartearen aurka haserre bizian egindako adierazpenei garrasika erantzutea? Zergatik?

B) Nola tratatu behar dira gazte orok nerabezaroan bere buruari aurkitzen dizkion akats fisikoak?

C) Zer eragozpen sortzen zaizkit niri seme-alaba ligatzen hasten denean?

Nola jardun beharko nuke?

(Denbora: 25´)

3.- Bateratze-lana:

(Denbora: 20´)

• "Psicología de la Adolescencia", Angel Aguirre Baztán.

3. SAIOA - ADOLESZENTZIA

Adoleszentzia ETAPA BEREZI bezala.

- Haur / heldu bezala jardutea eskatzen zaio, nahasmena sortuz

- Gaitasun fisiko eta intelektual handiak, gaitasun horiek erabiliko dituen gizarte-rol bat gabe, zain dago urte askotan.

- Sexu-heldutasuna 11/13 urtetatik aurrera (duela 90 urte baino 4 urte gutxiago) baina heldutasun afektibo eta sozialik ez.

- Etapak ezartzeko zailtasuna: lehen, adoleszentzia ia ez zen existitzen. Gaur egun, 12 urtetan hasi eta 30 urtera arte luzatzen al da?

ADOLESZENTZIAREN ALDIAK

Sailkapen ugari dago. Aguirre Baztan irakaslearena hartu dut, ezaugarri psikologikoetan oinarritzen dena:

* 12/13 urte: sexu bereko adiskide min bat izan ohi da, sexu-nortasuna indartzen duena, "gurasoek ez naute ulertzen" pentsatu ohi den garaia

* 13/14 urte: sexu bakarreko taldeak (mutilak=astakiloak; neskak=inozoak)

* 14/15 urte: talde heterosexuala

* 16/22 urte: nortasuna eraikitzeko prozesu mingarria, taldeko erosotasunetik gehiago kostatzen den banakotasunera. Urrats hori atzeratu egin daiteke, ondoko arrazoiengatik:

- Erritualak eta taldearekiko leialtasunak

- Intelektualismoa: oso saiatuak eta ikastunak diren adoleszenteak, esanekoak direnean

- Aszetismoa: Anorexia eta Bulimiaren agerpena

- Suizidatzeko pentsamenduak (nota txarrengatik, gurasoen arbuioa, zorigaiztoko maitasuna)

Rol profesionala aukeratzeko unea da, bai eta banakako heterosexualitatearen unea ere, bikoteak sortzea ahalbidetzen duena (hasieran adin bereko neska-mutilen artean, gero neskek mutil zaharragoak hartzen dituzte, neskak lehenago heltzen direlako):

* Ondoren, ia 30 urte bitartean, bikotea eta laneko rola egonkortzen dira, baina hori ere atzeratu egin daiteke, gazteek dituzten beldurrengatik eta gurasoek "habia hutsik geratzeko" beldurra dela-eta, seme-alabei gehiegizko babesa emateagatik.

- Gorputza gurtzea; mutila "indartsua izatea" - giharrak

neska "lirain egotea" - argaltasuna

- Gurtze sentsoriala; bereziki musika, dantza, irudiak (tb, bideojokoak, bideoklipak)

- Kontrakultura: Arauen kontra; ekologismoa, bakezaletasuna, hippysmoa, armadak, erakundeak, familia, eta abar desegitea.

(Taldearentzat: baina aldi berean gurasoak, mugak, elkarrizketa, norbaitek uler dezala... hori guztia behar du. Seme-alabak haserre bizian egindako adierazpenei garrasika erantzuten dien gurasoak, autoritatea eta batez ere laguntza psikologikoa emateko aukera galtzen du)

* Gorputz-hazkuntza: altuera / pisua proportziorik gabe; "Itxuragabetasunak": aknea, gorputzaren zatiak edo sexu-atributuak (bularrak, zakila, ilea) gehiegi edo handiegiak edota gutxiegi eta txikiegiak izatea. Horren ondorioz asko sufritzen dute.

* Elikadurari arreta eskaintzea:

- Gehiegi / gutxiegi

- Desegokia: etxetik kanpo jatea, zabor-janaria, alkohola kontsumitzea...

- Anorexia: "Emakume ez izateko" nahia. Ez jatea gorputza kontrolatzeko modu bezala, modari jarraitzeko...

- Bulimia: elikagaiak neurririk gabe irenstea, antsietateari eta bakardadeari loturik, eta ondoren errua agertzen da eta okada probokatzen da.

* Arraro sentitzea eta norberaren gorputza ez onartzea (zikoina baldar bat dirudite), eta hormona-deskarga handia, umore aldaketak ekartzen dituena.

. Gorputzean oinarritzea, ordu asko ispiluaren aurrean

. Gorputza zigortzea: gosea, hotza, nekea, nork bere burua zauritzea, anorexia, suizidioa - "nire gorputza arrotza balitz bezala bizi dut"

. Atletismoa: kirola, kulturismoa

. Intelektualismoa: "ahaztu egiten dut" eta arreta ikasketetan jartzen dut...

Gorputza asaldura adierazteko ere erabiltzen da (hippyek ile luzea, punkyek gandorra, skinek buruko ilea guztiz moztuta)

(Taldearentzat: garrantzitsua izango da familiaren barruan akats fisikoak ez aipatzea, gorputzari uko egitea ekar dezakeelako -hori taldean modu krudelagoan egingo da-, eta are gutxiago arma bezala erabiltzea)

Etapa ezberdinak daude:

* Masturbazioa: (gehiago mutilen artean)

. Heterosexualitatea ordezkatzen duen ekintza, fantasiak agertzen dira, eta bikote-harremanetarako prestatzea

. Sexu-tentsioa deskargatzea, baina zenbaitetan ez du zerikusirik: antsietatea, porrot bat, agresibitatea, bakardadea, tristura... erregulatzen du

. Arazoa da horretan geratzea (psikologikoki, beste sexuari aurre egiteak baino arrisku txikiagoa dakar)

. Gure helburua estuasun hori arintzea da, erruarekin eta lotsarekin bizi dutelako, baina batez ere nork bere gorputzaren kontrola galdu izanaren estuasunarekin

* Joera homoerotikorako aldia: adiskide mina; adiskidetasun esklusiboa, jeloskorra, ekaitzak, hausturak eta berradiskidetzeak dituena. Zenbaitetan joera homosexuala ager daiteke, harridura eta estuasuna sortuz, eta uzkurtzea eta lotsatzea ekar dezake, edota hiperaktibitate heterosexuala hitzez eta eginez, bere buruari homosexuala ez dela frogatzeko.

Izan ere, ikerketa baten arabera (Moraleda, 1992), homosexualitatearen aurrean dagoen jarrera oso ezberdina da beste batzuei buruz (%27k bakarrik jarriko lituzke eragozpenak bere lagun bat homosexuala izango balitz) edo norberari buruz hitz egiten bada (%89k beraiek joera homosexuala izateko aukerari ezezko borobila ematen diote).

* Harreman heterosexualak (15 urtetik aurrera):

- Idealizazioaren eta Erromantizismoaren unea da: Heroia eta printze urdinak liluratutako neska. Maitasun platoniko idealizatuak (irakasleak, aktoreak, anai-arreba helduen adiskideak). Sexu-harremanak kaltegarriak izango lirateke, samurtasuna eta genitalitatea bateratuta ez daudelako.

- Beranduago talde barruko heterosexualitatea agertzen parekoen taldetan. Lehen zitak, diskotekak, harreman ezegonkorrak, bikotea aldatuz inolako dramarik gabe.

- Maitemintzea: dena bigarren mailan geratzen da (familia, lana, adiskideak); nor bere burutik ateratzen da eta dena bikotearengan proiektatzen du, eta idealizatu egiten da (dena da zoragarria, ez dago ezer negatiborik). Hunkiberatasuna sortzen da maite duten pertsonan pentsatzen dutenean. Oso une bizia baina laburra da, irrazionala delako: maitasun bihurtzen da edo berehala amaitzen da, baina bietako batengan lehenago amaitzen bada, bestea deprimituta eta dezepzionatuta geratzen da.

Sexu-diferentzia:

mutila, biologikoagoa: genitalitatea asetu nahi du

neska, psikologikoagoa: feminitatea asetu nahi du

* Ezkongai-harremana (18 urte gutxi gorabehera): komunikazio gorena komunikaziorik ez dagoen mundu batean. Zoriona, bizigarritasuna... dakartza.

(Taldearentzat: ezinbestekoa da gurasoek Edipo - Elektra irteten uztea, beste sexukoarekin ligatzen uztea, eta ondoren kontraste gisa baliagarri izatea. Baina sexu bereko seme-alabarekin ez hasi lehian, ez ditugu 18 urte!!

- Era berean, ez ahaztu adoleszenteek sexuari buruz "asko dakitela" uste dutela (kontraesana: porno filmak sinets ditzakete eta aldi berean adoleszenteen haurdunaldiak gertatzen dira) baina beraientzat zailagoa da harremanak noiz hasi, horiek afektiboki nola barneratu, zer gertatzen zait frustrazio baten aurrean... eta antzeko galderei erantzuna aurkitzea

(Gurasoen kultur inguruneak eragina du)

1. aldia: 12-15 urte:

* Pentsamendu LOGIKO - FORMALA :

- Arrazoitzeko gaitasuna handitzen da, egoera hipotetikoak eta kasu zientifikoak abiapuntutzat hartuz, egoera zehatzetatik abiatu gabe.

- Emaitzak orokortzen ditu, abstrakzio-gaitasunari esker.

- Ekin aurretik duen gogoeta-gaitasuna gero eta handiagoa da.

- Asmatzeko gaitasuna eta orijinaltasuna handitzen ditu.

2. aldia: 15-18 urte:

* Arrazonamendu ABSTRAKTU AKTIBOA:

- 16-17 urte dituenean, gai filosofiko, sozial, erlijioso edo zientifikoekiko interesa erakusten du: pixkanaka munduari buruz duen ikuspegia lantzen ari da.

- Oroimena handitzen da, garunaren eta nerbio-sistemaren garapenak lagunduta.

- Neurrizko pentsamendua agertzen hasten da: arrazoi subjektiboek besteren portaeran duten garrantzia baloratzen du.

- Hala ere, beste batzuen bizitzako historia ulertzea asko kostatzen zaio (horregatik dator belaunaldiko krisia), eta are gehiago bere mugak onartzea.

aurreko - hurrengo

azal - hirusta - sarrera - helburuak - saioak

metodologia - egileak - eranskin - e-mail